Jankowscy herbu Jastrzębiec z Ziemi Łomżyńskiej

 

       Opisywany poniżej ród Boleściców Jankowskich, wywodzi się z ziemi płockiej, wsi Jankowo położonej koło Ciechanowa.

       Poniżej przytaczam fragment rękopisu, monografii Pana Mgr Sebastiana Wojdyły (Jankowskiego), "Jankowscy herbu Boleścic, rozdz. 2: Jankowscy z Jankowa na Mazowszu i Podlasiu – początki i rozrodzenie rodu Jankowskich", rkp. w posiadaniu autora monografii (Warszawa/Wrocław/Środa Śląska 1999/2011)

 

 

(…) Jankowscy pochodzą z Jankowa w ziemi łomżyńskiej. Gniazdem rodu Bolestów jest ziemia płocka, a ich domniemanego szczepu – Nagórków – ziemia ciechanowska. Właściwie, to na wschód od Ciechanowa, trudno znaleźć jakiekolwiek poza Jankowem pierwotne siedziby Bolestów([1]). Wieś założona przez Siemiana – Jankowo, jest obecnie rozbita na Jankowo-Skarbowo i Jankowo-Młodzianowo. Opis Jankowa znajduje się, podobnie jak opis kilku innych prezentowanych dalej majątków, w „Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”. Odnajdujemy w nim następującą informację o Jankowie: wieś szlachecka nad rzeką Krzywą nogą, powiat łomżyński, gmina Miastkowo, parafia Nowogród. W 1827, do Jankowa-Skarbowa należały 24 dymy i 112 mieszkańców, zaś do Młodzianowa 44 dymy i 196 mieszkańców. W roku 1882 zanotowano o tych wsiach kolejno: 17 dymów, 191 dusz w Skarbowie, i 45 dymów, 370 dusz w Młodzianowie. Do wsi należeć też miały łąki zwane Kule, tj. 270 morgów([2]).

Jankowo należało do najstarszych wsi ziemi łomżyńskiej, powstałych w końcu XIV wieku. Wówczas, jak już wspominałem swoje nadnarwiańskie ziemie zasiedlał książę Janusz Starszy. Wieś Jankowo, została wraz z kilkoma okolicznymi, wpisana w regestr w akcie erygowania parafii w Nowogrodzie w 1409. Sam proces nadawania włości rycerstwu przedstawiał się następująco: książęcy miernicy wymierzali na włóki w puszczy ziemie nadające się do zasiedlenia, które pan tych ziem nadawał lub sprzedawał drobnym rycerzom, przybywającym z zachodniego Mazowsza. Jako, iż podstawą służby rycerskiej w księstwach mazowieckich było stawanie na wojnę (konno i w uzbrojeniu), jednego rycerza z 10 włók, (około 180 ha), stąd też przeważnie tylko tyle ziemi książę nadawał. Możliwe, iż otrzymawszy takie nadanie Siemian z jakiegoś Jankowa (leżącego niegdyś bardziej na zachód a w późniejszych czasach już nieistniejącego), nadał swoim nowym włościom nazwę Jankowo.[…]

Pawiński w opisie Mazowsza wymienia w 1578r. Jankowo Magna (Skarbowo) z obszarem 8,5 włóki, mające 3 zagrody, z których największa miała 3 włóki, Jankowo Młodzianowo, z obszarem 10 włók, podzielonym na 2 zagrody po 4 i 6 włóki. Autor wymienił jeszcze Jankowo Dominikowo? oraz Kiełcze?, wszystkie wsie w par. Nowogród ([3])

[…] Sam proces powstawania wsi drobnoszlacheckiej, rozciągał się, jak podaje cytowany już Wiśniewski, przez wiele lat. Początkowo, przez długi okres czasu było tylko jedno gospodarstwo pierwszego osadnika, (tu Siemiana). Przeważnie jeszcze drobny rycerz nie posiadał tam chłopów a jedynie dworską służbę, z którą osadnik karczował swoje lasy. Posiadanie więc dziesięciu włók, wcale nie oznaczało, że od razu było tyle ziemi uprawnej. Wykarczowanie całego lesistego nadania trwało zapewne kilka pokoleń, a równocześnie, w miarę rozrastania się rodziny, następował jego podział na mniejsze działy. Uniemożliwiało to wytworzenie się w tych rejonach folwarku i osadzenie wsi chłopskiej, a co za tym idzie wzbogacenia się miejscowego dziedzica([4]).

Lektura „Herbarza Polskiego” Adama Bonieckiego pozwala ustalić jak w początkach XV wieku przedstawiał się podział własności ziemskiej drobnych dziedziców w ziemi nowogrodzkiej. Jankowo znajduje się cztery kilometry na południowy zachód od Nowogrodu. Dwa kilometry dalej, w linii prostej znajduje się Czartoria, niegdyś własność Czartoryskich herbu Lubicz([5]). Nieco na wschód od Czartorii i Jankowa znajdowały się malutkie Dzierżgi (obecnie w połowie drogi z Nowogrodu do Miastkowa), własność najpewniej linii możnych Dzierżgowskich herbu Jastrzębiec /herb ich nie został jednak ustalony/([6]). Nieco na południe od opisanych tu osad spotykamy kolejne cztery, z których większość: Drogoszewo, Łuby i Kiertany, należała do rodziny Łubów herbu Lubicz([7]). Sąsiadami ich od wschodu byli Chojnowscy herbu Łada z Chojny([8]). Następnie położone były Grądy([9]), Grzymały należące do jednej z gałęzi tegoż dawnego rodu, Grzymalitów([10]); i w końcu już bliżej Łomży Korytki([11]) i Jarnuty([12]). Na północ od Jankowa, na przeciwległym brzegu Narwi znajdują się Dębniki, własność w XV wieku jednej z linii starego rodu Dębnickich herbu Poraj([13]). Nieopodal zaś Chludnie należące do Chludzińskich([14]). Zestawienie powyższych rodów oparte zostało w całości na pracy Adama Bonieckiego, oraz na materiałach z legitymacji szlachty w Królestwie([15]). Jest ono o tyle istotne, iż na jego podstawie przypuszczać można, z jakich domów pochodziły żony pierwszych Jankowskich; oczywiście uznając fakt chętnego (bądź koniecznego) zawierania małżeństw po sąsiedzku. (…)

Na tym kończy się cytowany fragment monografii o Jankowskich h. Boleścic.

     Herbarze wymieniają kilku dziedziców Jankowa Młodzianowa. Poniżej przytoczę dwa fragmenty z Herbarzy. Z tomu V ‘Herbarza’ Uruskiego:

„Po Janie, dziedzicu dóbr Jankowo-Młodzianowo roku 1643 (właściwie herbu Dąbrowa) z żony Zofii z Łubów syn Wojciech miał syna Sebastiana, tego syn Jan pozostawił syna Macieja, a ten syna Dominika, po którym synowie:

1) Aleksander, tego syn Józef, ożeniony z Konstancją Jankowską, z niej syn Antoni, podoficer w wojsku rosyjskim, wylegitymowany w Królestwie 1843 r.

2) Mikołaj, tego synowie: a) Jan Kanty ożeniony z Katarzyną Rogowską, z niej syn Stefan wylegitymowany w Królestwie 1850 r., i b) Wawrzyniec, po którym syn Adam wylegitymowany w Królestwie 1859 r.”([16])

 Z tomu VIII ‘Herbarza’ Bonieckiego:

„JANKOWSCY h. JASTRZĘBIEC (właściwie BOLEŚCIC) z Jankowa, w ziemi łomżyńskiej. Przywilej księcia Ziemowita z 1408 r. dany Boleścicom, wymienia Siemiana z Jankowa (Mil.)… Jan Jankowski był właścicielem Jankowa-Młodzianowa, w ziemi  łomżyńskiej, 1643 r., a Wojciech 1700 r. i Stefan 1748 r. Śmielnika, w województwie brzeskiem-kujawskiem (Her. Kr.). Potomkowie ich: Rafał, Aleksander i Karol, synowie Bartłomieja, Antoni, syn Józefa, Antoni, syn Jana, Michał, syn Jerzego i Stefan, syn Jana Kantego, legitymowali się ze szlachectwa w Królestwie, w  pierwszej połowie XIX-go wieku.”([17])

W „Spisie Szlachty KP” pod herbem Jastrzębiec mamy wymienionych ([18]):

  • Nr. 164 - Rafał Gabriel Cyprian syn Bartłomieja – ta rodzina zapewne z Kujaw;
  • Nr. 361 – Aleksander syn Bartłomieja – ta rodzina zapewne z Kujaw;
  • Nr. 355 – Antoni syn Józefa i Konstancji z Jankowskich ur. 1812 r. w Jankowie Młodzianowie;
  • Nr. 364 – Antoni Kazimierz s. Jana, urzędnik w Komisji Skarbu – ta rodzina zapewne z Kujaw;
  • Nr. 516 (dod.I, 1850r.) – Stefan Roman s. Jana Kantego i Katarzyny Rogowskiej ur. ok.1808 w Krzykach Wydźgach? k/Ostrołęki;
  • Nr. 542 (dod.I, 1850r.) – Karol Tymoteusz s. Bartłomieja – ta rodzina zapewne z Kujaw;
  • Nr. 649 (dod.II, 1854r.) – Michał Kleofas Józefat s. Jerzego i Anieli Bogusławskiej, urzędnik w Warszawie – pochodzący z linii spod Lidy (młodsza gałąź linii oszmiańskiej);

Tak też mamy dwóch wpisanych potomków Siemiana z Jankowa, którzy w poł. XIXw. Dziedziczyli na Jankowie. Byli to potomkowie Jana i Zofii z Łubów h. Lubicz, według Uruskiego miał on syna Wojciecha, po którym syn Sebastian miał syna Jana, ten miał syna Macieja. Maciej miał syna Dominika, który z żony Katarzyny Skrodzkiej miał dwóch synów:

1)  Aleksander (ca.1745+1811), żonaty z Franciszką Szumowską miał synów:

A.  Józefa (*1778 Czartoria +1839 Jankowo Mł.), dziedzica Jankowa Młodzianowa, ożenionego w 1808r. w Jankowie z Konstancją  Jankowską (*1781+1836 Jankowo Mł.) córką  Adama i Marianny Kleczkowskiej. Z nich: Antoni ur. 4.04.1812r. w Jankowie Skarbowie, podoficer WP, Andrzej Mikołaj (*1817), Stanisław (*1826) i najstarszy syn Franciszek ur. 1806r. chrzest w 1811r. w Nowogrodzie, obaj ur. w Jankowie Młodzianowie. Córki Józefa i Konstancji: Katarzyna (*1809), Ewa (*1815), Franciszka (*1823), Marianna (*1819) po mężu Janie Mierzejewska (x1841). Wymieniony Franciszek (*1806+1856) żonaty w 1829r. w Jankowie Mł. z Agnieszką Kurpiewską (*1807). Po Franciszku z Agnieszki syn Józef (*1839 Jankowo Mł.) wymieniony w indeksie szl. Woj. Łomżyńskiego z 1866r., Stanisław Roch (*1829+1832), Stanisław (*1834), Tomasz (+1837), Antoni (*1843+1848), Katarzyna (+1832), Marianna (*1845) wszystkie dzieci urodzone w Jankowie Mł.

B.  Adama Sylwestra (*1775 Czartoria), dziedzica Jankowa Skarbowa, ożenionego w 1809r. w Jankowie z Anastazją Dobkowską (*1795 Jankowo), wdową, córką Mateusza i Agnieszki. Z nich: Franciszka (*1820 Jankowo Sk.), Kunegunda (*1815), Marianna Joanna (*1817), syn Stanisław (*1825) żonaty w 1862r z Anną Pauliną Jankowską (*1838 Jankowo Mł.) c. Stanisława i Rozalii Łuby, z tego małżeństwa córka Rozalia (*1863 Jankowo Sk.)

C. Wojciecha (*1777 Czartoria)

D. Zygmunta Jakuba (*1772 Czartoria);

E. Córkę Mariannę (*1781 Czartoria);

2)   Mikołaj (*ca.1760 +1815 Jankowo Mł.) żonaty z Małgorzatą Jankowską? z nich:

A. Jan Kanty (* ca.1785), żonaty ok. 1807r. z Katarzyną Rogowską, dziedzic Krzyki Wydźgi w 1848r. Z nich: Stefan Roman ur. ok. 1808r. oraz Marcin ur. 1810r. żołnierz w Legii Cudzoziemskiej w l. 1834-1841. [akty w Ostrołęce?]

B. Wawrzyniec (* ca.1790), żonaty z Anną Czartoryską, dziedzic Czartorii w 1814 i 1848r. Z nich: syn Adam (ca. 1817) oraz córka Marianna Kunegunda (* 1814 Czartoria);

C.  ? Ludwik (*1802+1832 Jankowo Mł.), żonaty w 1829r. z Marianną Jemiołkowską c. Marcjanny. Ich córka Rozalia Marianna (*1830 Jankowo Mł.);

D. ? Józef (*1798+1852 Jankowo Mł.), żonaty w 1829r. w Jankowie Mł. z Marianną Jankowską (*1809 Jankowo Mł. +1858) c. Mateusza i Marianny Zambrowskiej. Ich synowie Marian (*1835 Jankowo Sk.), Ignacy (*1834 Jankowo Sk.), Jakub (*1849 Jankowo) znani ze spisu szl. 1866r. Córka Ludwika (*1839+1859 Jankowo Mł.), Paulina (*1834 Jankowo Mł.), Rozalia (*1835+1836), Franciszka (*1837), Katarzyna (*1840), Ewa (*1830 Jankowo Mł.);

3)   ? Marcin (*ca.1761 +1825 Jankowo Mł.) ten Marcin syn Dominika i Franciszki Czartoryskiej, żonaty z Marianną Chojnowską. Możliwe, że Franciszka Czartoryska, to druga żona Dominika, po zmarłej ok. 1760r. Katarzynie?;

4)   ? Antoni (*ca.1765 +1831 Jankowo Mł.) ten Antoni syn Dominika i Franciszki Czartoryskiej, żonaty (x ca.1790) z Katarzyną Chojnowską (*ca.1769+1829 Jankowo Mł.). Syn ich Jakub (*1813 +1831 Jankowo Mł.);

 

Tyle świadczą akta metrykalne parafii w Nowogrodzie z lat 1808 do 1870 i Miastkowie z lat 1770 do 1850.

 

Opracowanie: Max Jankowski


Żródła:

[1] S. Uruski, Rodzina…, dz. cyt. To właśnie hr. Uruski, jako jedyny, lansuje tezę o pochodzeniu Jankowskich spod Płocka; chociaż bardziej możliwe jest ich bliższe pokrewieństwo z rodami Bolestów, wywodzącymi się spod Ciechanowa (niewielka odległość), czyli Bolestami z Nagórek, tj. Dzierżgowskimi, Szumskimi, a może także Bolesta-Kwiatkowskimi. Teza ta oparta jest o własne, niepublikowane przemyślenia autora. Warto odnotować ponadto istnienie w Ziemi Wyszogrodzkiej miejscowości Janikowo w parafii Gumino (na północ od Wyszogrodu a na pd-zach., od Płońska). Mieli stamtąd pochodzić Jankowscy (herbu nie podano). W oparciu o Poczet szlachty mazowieckiej, województwo mazowieckie, powiat wyszogrodzki, www. nobiles.republika.pl

[2] F. Sulimierski, (red.), Słownik Geograficzny…, dz. cyt.

[3] Pawiński „Mazowsze w XVIw.” s.369

[4] J. Wiśniewski, Początek i rozwój nowego osadnictwa…, dz. cyt.

[5] Czartoryscy herbu Lubicz. Mikołaj otrzymać miał w 1460 przywilej od księcia Konrada. Synami protoplasty rodu byli Abraham i Stanisław. W 1462 Grzegorz z Czartorji, sprzedał trzy włóki tamże Pawłowi. Legitymowali się w Królestwie w latach: 1843, 1848-51 i 1860.

[6] Dzierżgowscy. Maciej z Dzierżgów żonaty 1451 z Katarzyna Schorcówną, wspólnie z synem Ściborem sprzedał część Dzierżgów zwaną Zycharzewem, krewnemu Falisławowi z Dzierżgów. W późniejszych źródłach występują sporadycznie. Już w 1430 Mroczek z Chmielowa sprzedał tam 10 włók Pawłowi Schorcowi ze Sławca. W 1615 znani są Jan i Paweł, synowie Adama. Szymon, syn Stanisława z Dzierżgów, świadczył 1692 przy wywodzie szlachectwa Bogumiła z Brzoski 1692. Seweryn Dzierżgowski z ziemią łomżyńską elektor Stanisława Augusta. Jan Dzierzgowski dziedzic na częściach Pagórek, wdowa po nim Marianna z Grzymałów, sprzedała te częśći 1787 Żmijewskim. Dzierzgowscy ci zdaje się byli krewnymi możnych Dzierzgowskich z ziemi ciechanowskiej, herbu ich jednak nie znamy. Artykuł oparty o Boniecki, por. Uruski.

[7]  Łuba herbu Lubicz. Pochodzą od Macieja z Łubów, którego syn Jan znany w 1450. Bardzo się rozrodzili, tak, iż w XVI wieku na wymienionych wsiach dziedziczyło ich kilkunastu. Legitymowani w Królestwie 1836-1850.

[8]  Pewnie z nowogrodzkiego Choinowa byli Paweł 1424, Ścibor 1442 i Wojciech 1467, znani z akt łomżyńskich i zambrowskich. Ród ten jednak wyszedł z ziemi ciechanowskiej, i stanowi gałąź tamtejszych dziedziców Woli i Choinowa, pieczętujących się Lubiczem.

[9] Grądy zamieszkałe były przez kilku dziedziców: Mirosława w 1423, Mikołaja (syna Stanisława) w 1424, oraz jego synów Pawła i Wojciecha w 1469. Możliwe, iż są oni gałęzią jednego z okolicznych rodów, herb ich nieznany.

[10]  Grzymalici na Mazowszu pochodzą prawdopodobnie od Grzymały podsądka płockiego 1379. Grzymisław v. Grzymała i Wirzchosław, dziedzice Zalesia, otrzymali 1400 r. od ks. Janusza Mazowieckiego 20 włók gruntu, które z czasem Januszowem nazwane zostały, a z których Grzymała wziął piętnaście, a Wiszchosław pięć włók. Tenże książę nadał im 1411 r. dwadzieścia nowych włók pod Nowogrodem, z których na własność Grzymale dziesięć, a drugie dziesięć Wirzchosławowi i jego synom: Piotrowi i Wencesławowi. Ta ostatnia miejscowość pierwiastkowo Zalesie, a z czasem Grzymały-Zalesie nazwaną została. W 1421 r. Grzymała za dziesięć włók na Zalesiu, wziął od swego brata i jego synów pięć włók na Januszowie. Ta ostatnia miejscowość z czasem Grzymały-nowogrodzkie nazwaną została. Tomasza z Grzymał (syna Grzymały), 1454 synowie: Jakób, Stanisław i Mikołaj, który to braciom swoim sprzedał część ojcowizny 1462. Kilku legitymowało się w Koronie w latach 1837, 1842, 1843 i 1847.

[11] Nie ma pewności, iż wieś ta istniała już w czasach Siemiana z Jankowa. Z właścicieli Korytek. Bartłomiej Korytkowski herbu Mora (ród ten wyszedł z ziemi wiskiej), syn Pawła, wnuk Sebastyana, dziedziczący na Korytkach, w ziemi łomżyńskiej, świadek 1690 r. w Warszawie, przy wywodzie szlachectwa Prosińskiego..

[12]  Jarnutowscy herbu Prus III, rodzina znaczna biorąca początek od drobnych dziedziców Jarnut. Łankuna, wójt z Siemienia, układa się 1431 r. z bratankiem swoim, Mroczesławem z Jarnut. Maciej, syn Szlachty z Jarnołt, w Łomży 1444 r. Książę Konrad Mazowiecki nałożył 1469 r. zakład na Macieja, Szlachtę, Bernarda, Mojżesza, Eliasza, Macieja i Piotra z Jarnołt, herbu Prus, a książę Jan 1472 r. na Ewarda i Mojżesza, synów Szlachty z Jarnołt. Marcisz i Jan 1473 r. Osiedlili się w Galicji, i tam spokrewnieni ze Stadnickimi czy Dzieduszyckimi, byli często członkami Stanów galicyjskich. Legitymowali się w 1859.

[13]  Pochodzić mają Dębniccy od Czestka z Dembnicy, kasztelana kostrzyńskiego 1352. Zubożeli szybko, i wkrótce jedna linia osiadła w ziemi łomżyńskiej, koło Nowogrodu. W 1424, spotykamy tam Gotarda na Dębnikach 1424, a Jakusza w 1441. Nieliczni legitymowni się w KP 1860-61.

[14] Chludzińscy herbu Cholewa czasem Grzymała. Janusz, książę Mazowiecki, za wieś Dobrołękę nadał w 1413 roku Marcinowi, Mścisławowi, Mroczesławowi, Jakuszowi, Grzymisławowi, Piotrowi i Wojciechowi z Lasocic 50 łanów, zwanych Chludnie, nad Czatną pod Nowogrodem. Wkrótce posiadali oni także sąsiednie Śmiarowo; na których to wsiach bardzo podzielonych między rozdrabniające się wciąż linie rodu, w wieku XVI i XVII dziedziczyło kilkudziesięciu Chludzińskich gołoty. Bardzo licznie legitymowali się z herbem Cholewa, w latach 1838-51. Podobnie Chludzińscy herbu Grzymała, których spotykamy wówczas z Cholewami zmieszanych. Legitymowali się bardzo licznie w Królestwie, w l. 1838, 1845 i 1848.

[15] A. Boniecki, Herbarz Polski…, dz. cyt., oraz S. Górzyński, E. Sęczys, Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim 1836-1861, Warszawa 2000.

[16] S. Uruski, Herbarz… T.5 s.356

[17] A. Boniecki, dz. Cyt. T.8 s.202-203

[18] Spis Szlachty Kr. Pol. 1851;

     

 

(C) 2011 Max